Polifonia Labe - Kenga Labe (faqe2)

Ceshtja e origjines, kohelindjes, moshes se polifonise labe, sikurse e mbare polifonise popullore shqiptare, ne kush­tet e mungeses se dokumenteve historike, paraqitet mjaft e nderlikuar. Me te jane marre disa nga etnomuzikologet tane. Nderkohe, mjaft studiues te huaj, sipas rastit, ne nje mase me te madhe ose me te vogel, ne menyre te drejtper­drejte ose te terthorte, kane trajtuar gjithashtu fillesen
e polifonise popullore ne pergjithesi dhe te polifonise se se vendeve perkatese ne vencanti.

Krahas perpjekjeve per te zbuluar tiparet themelore dalluese te kenges polifonike, nder ceshtjet qe jane bere objekt studimi ne raste te tilla kane qene : hapsira brenda se ciles gjallon polifiona popullore, koha e lindjes se polifonise popullore, marrdheniet mes kenges popullore dhe kenges kishtare bizantine.

Nga kerkimet e derisotme del qe, ne gadishullin e Ball­kanit, kenga polifonike shfaqet si nje kulture muzikore karakteristike per shqiptare, greke; aromune, bullgare, ma­qedonas, boshnjake, serbe. Nder ta, shqiptaret, greket, aromunet, njohin si tipike kengen me tre dhe me kater zera, kurse bullgaret, maqedonasit, boshnjaket, serbet-kengen me dy zeta. Thuajse te gjithe studiuesit mendojne se, nga pike­pamja muzikore, nje nder kenget polifonike me te zhvilluara ne Ballkan eshte ajo e shqiptareve. Nderkohe, polifonia po­pullore s'kufizohet brenda nje hapesire si te thuash thjesht ballkanike. Etnomuzikologet kane verejtur se zona te di­ferencuara te te kenduarit me shume zera dhe stile regjionale polifonike ekzistojne gjithashtu ne Sllovaki, Polonine jugore, Ukrahine, Kaukaz, Gjeorgji, Vendet Balltike, Itali etj.

Sipas pikepamjes me te perhapur ne opinionin shkencor, kenga polifonike e popujve te Ballkanit perfaqeson nje kul­ture muzikore te hershme, parabizantine. Pikepamja qe e konsideron kengen popullore polifonike ballkanike te lindur nen ndikimin e kenges kishtare bizan­tine eshte kundershtuar nga shume studiues etnomuziko­loge. Brenda ketij qerthulli, edhe kenga popullore polifonike shqiptare paraqitet e larget ne raport me kengen bizantine. Ajo lindi dhe u zhvillua ne nje truall te vegante, u ushqye ne shekuj nga nje tradite e shendoshe vendase, duke fituar keshtu tipare te spikatura origjinale.

"Shqiptaret qe, duke e urryer roberine myslymane e linin truallin ateror, nuk suallen me vete moden e fundit muzikore te Kostandinapolit, as artin e ditur e te mencur te protopsallteve te rafinuar"- veren Lorenco Tardo - por nje tradite krahinore ma­lore dhe arkaike, nje tradite qe ishte mbajtur ne 400-en dhe 5O0-en, por qe ne te vertete shkon me larg, ne kohen e Basilejve dhe ndoshta edhe me pare. Duket se, ne teresi, kenga bizantine, pra, s'ka arritur te ushtroje ndikim mbi kengen laike polifonike. Sic eshte shprehur nje studiues, ndoshta me teper duhet pohuar e kunderta - kisha imiton ken­gen popullore polifonike.

Lashtesia e polifonise labe, ne rrethanat e mungeses se dokumenteve historike, mund te ndricohet, para se gjithash, nepermjet hulumtimit te lendes se gjalle muzikore. Qe fi­llesa e saj eshte e nje epoke te lashte, kete e tregojne qarte, mes te tjerash, vete tiparet kryesore individuale, ndertimi i brendshem etj. Keshtu, per hershmeri flet afria qe ekzis­ton mes intonacioneve te kenges polifonike labe dhe atyre te te folurit njerezor. Kuptimplote eshte edhe fakti qe intonacioneve e saj, si do te shohim, here-here; na japin asoca­cione te jetes blegtorale, si, p.sh., thirrje tipike barinjsh etj. Lashtesi nenkupton gjithashtu ndertimi modo-tonal pentato­nik i kesaj kulture muzikore - dihet se modet pentatonike jane me te hershmet ne historine e muzikes popullore bo­terore. Hershmeri tregon pa dyshim edhe ngjizja e kenges polifonike labe, ne thelb, prej raportesh kontrastuese into­native, modale, harmonike; ritmike mes linjave te ndryshme muzikore. Lashtesi parakupton gijthashtu natyra thjesht za­noare e saj etj; Sidoqofte, origjina dhe kohelindja e polifonise mbetet ende nje ceshtje e hapur shkencore.

Perfytyra teresore e polifonise labe lidhet ngushte me ndikimin qe kane ushtruar historikisht ndaj saj kushtet eko­nomiko-shoqerore.
Gjate jetes qindravjecare, ajo ka munduar t'i kristalizoje tiparet themelore substanciale e formale nen ndikimin e nje sere faktoresh, objektive e subjektive. Se pari ne kete mes, i rendesishem mbetet veprimi i faktoreve eko­nomike. Leberit, ne te kaluaren, merreshin fare pak me bujqesi. Nderkohe, per vete mjedisin e pershtatshem, ata kultivonin shume blegtorine.Eshte interesante te verehet se, krahas nina-nanes, vajtimit, boroitjes etj., jeta blegtorale ka ushtruar nje ndikim te ndjeshem sidomos mbi kengen po­lifonike labe. S'eshte aspak e rastit qe problematika theme­lore e kesaj kenge lidhet, mbi te gjitha, pikerisht me nje jete te tille. Ajo u kendon vecanerisht cobaneve e cobankave, bagetive e staneve, dhenve e dhive, zileve e kernboreve etj. Pra, brenda kenges shumezereshe labe, jeta blegtorale pasqyrohet edhe muzikalisht. Mes te tjerash, kjo ndihet me se miri ne thirrjet e shumta recitative te solisteve kryesore- marresit, kthyesit, hedhesit. Ne mjaft pikepamje, ata na japin shembellesa te britmave karakteristike te barinjve. Per me teper, e gjithe linja e kthyesit te lind pershtypje e nje nanurisjeje te vertete baritore.

Vazhdimi