Polifonia Labe - Kenga Labe

Shekuj me pare, ne truallin e Laberise, krahas monofonise, dalengadale, po kristalizohej nje forme tjeter e ndergjegjes artistike muzikore te banoreve vendas te saj - Polifonia.
Nocioni «polifoni», si dihet, vjen nga greqishtja! <poli» - shume, «foni» - ze, tingull, d.m.th., shume zera, shume tinguj, shume melodi. Deri afer mesit te shekulli XX, ajo simbolizonte shfaqjen kryesore_. te jetes muzikore te ke­saj krahine, ne mos te vetmen. Kenga polifonike labe eshte nder deshmite me elokuente te talentit te popullit tone, qe e ruajti ate te paster, ne lufte ndaj rrebesheve te kohrave.

Ne te kaluaren, kultura muzikore polifonike labe, si mbare arti yne muzikor popullor, eshte krijuar, interpretuar e perjetuar kryesisht ne mjedise te ngushta, thjesht familjare. Ajo nisi te dale nga mjedise te tilla vetem pas gjysmes se clyte te shekullit tone. Kultura muzikore polifonike labe eshte shqua gjithmone nga nje gjallesi dhe densitet i madh.

Si bashkudhetare e diteve te gezuara e te trishtuara te malesorit te Jugut, polifonia labe simbolizonte vazhdimisht nje art teper te dashur per te. Duke pasqyruar aspekte te ndryshme te historise dhe te jetes se leberve, ajo ka luajtur nje rol te rendesishem edukues, atdhetaro-revolucionar dhe artistiko-estetik. Ne kete mes, padyshim qe ndikon edhe menvra kolektive e interpretimit.

Polifonia labe gjallon ne krahun jugperendimor te Shqiperise, duke u kenduar ne menyre te pjesshme ose te plote nga popullsia e rretheve: Vlore, Tepelene, Gjirokaster, Sa­rande, Permet, Fier. Ajo perben nje nga kater dialekte kryesore te polifonise popullore shqiptare, krahas asaj my­zeqare, toske, came. Nga ana tjeter, keto dialekte ndahen gjithashtu ne nje mori stilesh muzikore. Kur flitet per muziken tone popullore zanore, terheq vemendjen fakti se, ndersa ne pjesen veriore dhe te mesme te vendit ajo eshte pergjithesisht me nje ze, homofonike, ne pjesen jugore shfa­qet pergjithesisht me shume zera, polifonike.

Kultura muzikore polifonike labe ekziston ne tre lloje ose grupe kryesore: polifoni me dy zera ose dyzereshe, po­lifoni me tre zera ose trizereshe, polifoni me kater zera ose katerzereshe. Polifoni me dy zera kendohet kryesisht, nga gra te qytetit te Gjirokastres, gra te disa fshatrave te zones se Gorishtit, te fshatit Kanine, burra te fshatit Duka etj. Ndersa polifoni me tre dhe kater zera, ku me pak e ku me shume degjohet ne mbare fshatrat dhe rrethinat e Laberise.

Nese, dhjetevjecare te shkuar, me e perhapur ka qene polifonia trizereshe, ne ditet tona, perdorim me te madh eshte duke fituar polifonia katerzereshe. Solisti i pare i polifonise labe quhet «marres», i dyti - «kthyes», i treti - «hedhes» ose «mbushes» dhe perberesi i katert - "iso". Ky i fundit ne dallim nga te tjeret, kendohet prej shume vetave. Emertirni i kengetareve shpreh nje raport te percaktuar mire, ai niset nga nje lidhje permbajtjeje, e brendshme dhe organike qe ekziston mes tyre. Ne kete menyre, emrat: «marres», «kthyes», «hedhes», «iso» parakuptojne role te ndryshme, kontradikte e unitet mes tyre, dhe, ne fund te fundit, parakuptojne njeri-tjetrin.
 

Vazhdimi