Intervist e me Dr. Gani Abazin, i cili gjendet me studime postdiplomike ne Universitetin e Harvardit .

Nga Kozeta Zylo
 

Doktori nga Kosova Z.Gani Abazi pas nje trajnimi intensiv ne Qendren per Kontrollin e Semundjev e CDC (Centers for Disease Control) ne Atlanta mbi parandalimin e helmimeve nga plumbi, dhene nga profesoret e Harvardit dhe ekspertet e CDC-se, mendon qe te parandaloje helmimin nga plumbi ne rajonin e Mitrovice s ne Kosove ku gjendet miniera e Trepces, pasi gjendja atje eshte shume alarmante .

I nderuari Dr. Abazi, ju jeni me studime te magjistratures ne Shendetin Publik ne Universitetin e Harvardit ne degen e Politikav e dhe Menaxhimit Shendetesor. Cfare do te thote pėr ju tė studiosh nė Universitetin me te mire te botes?

Tė studiosh ne Universit etin e Harvardit ėshtė nje ndjenje e kurorezim it tė nje pune te madhe paraprake dhe njekohesi sht ndjenjė pergjegje sie qe suksesi akademik te jete maksimal. Te studiosh ne Universit etin numer nje ne bote nenkupton qė tė perballoh esh me vellim tė madh pune, tė punosh ne projekte akademike shume sfiduese dhe tė bashkėpunosh me kolege shume intelegje nt nga tė gjitha vendet e botes dhe puna qe ben te vleresohe t ne kriteret me rigoroze te cilat ky universit et i posedon.

Ju jeni studenti i pare nga Kosova qe e keni perfituar bursen shume te konkurues hme Ambasador nga “Rotary International” . Gjithashtu Universit eti i Harvardit ju ka dhene Bursen Presidenc iale te Universitetit. Cka mund te na thoni si perfitues i ketyre dy bursave prestigjoze?

Ka qene nje proces i veshtire qė tė konkurohe t nga Kosova per bursėn Ambasador te “Rotary International” , pėr vete faktin qė struktura t e kesaj organizat e boterore nuk kane egzistuar nė atė kohė nė Kosovė dhe gjithasht u aplikimi eshte bere ne konkurenc e boterore. Ėshtė nje privilegj i vecante qe te jesh shkollar i “Rotary Internati onal” , parasegji ithash duke marre parasysh rendesine dhe misionin qe sjelle kjo burse si Ambasador i Vullnetit te Mire, per te kontribua r ne mirekupti min reciprok dhe paqen ne mes te vendeve te ndryshme te botes.Une mendoj se sukseset e mehershme akademike ne Kosove dhe ne vende te ndryshme te botes me kane ndihmuar ne kete konkurim dhe gjithasht u mendoj se kam qene me fat, ndersa Bursa Presidenc iale e Universit etit te Harvardit ka ardhur pas pranimit ne Universit et. Tė dy keto bursa, krijojne nje status te vecante ne mjedisin akademik ku gjendem. Duke qene shqiptari i pare nga Kosova si perfitues i burses Ambasador, ndiej shume pergjegje si qe te prezantoj nė menyrat me te mira popullin shqiptar ne kuader te pergjegje sive qe keto bursa sjellin ne raport me prezantim in e Kosoves ne qarqet akademike dhe kulturore te Universit etit te Harvardit dhe qytetit te Bostonit.

Ju keni qene shpallur Student i Dalluar ne Fakulteti n e Mjeksisė te Universit etit tė Prishtinės nga Rektori i Universit etit, ku edhe jeni diplomuar si doktor i mjekesise se pergjiths hme. Cfare mund tė na thoni lidhur me eksperien cat qe keni pasur nė Kosovė dhe pėrshtypjet e tua kėtu?

Mendoj se studimet ne Fakulteti n e Mjekesise ne Prishtine dhe pervoja ne Kosove ka luajtur nje rol jashtezak onisht te rendesish em per mua, vecanaris ht se si e shikoj te ardhmen e mjekesise dhe praktiken e saj ne raport me pacientet .Ketu ne Harvard eshte nje realitet krejtesis ht tjeter, mundesite per te mesuar gjera te jashtezak onshme nga njerez shume eminent jane te medha, mirpo perseri mendja dhe zemra ime mbeten ne Kosove dhe orientimi im akademik drejtohet ne resurset akademike te Harvardit te cilat mund te jene relevante per zhvillimi n e sistemit shendetes or ne Kosove.

Gjatė pėrgatitjes sime pėr kėtė bisedė, nė kerkimet e mia si nė internet po ashtu edhe nė biseda me njerezit qė ju njohin, pashė qė ju jeni edhe aktivitst i ceshtjės se Kosovės dhe asaj shqiptare . Ju keni dhene prezantim e interesan te per Kosoven ne vende te ndryshme te botes cfarė mund tė na thoni rreth kesaj pune?

Kur kam qene student i mjekesise kam pasur rastin qe te udhetoj ne programe te ndryshme ne disa vende te botes. Ne vitin 2003 kam qene student i shkembyer ne Dartmouth Medical School dhe pastaj ne Hawkesbur y General Hospital te Kanadase dhe gjithasht u kam pasur rastin qe te qendroj ne disa qendra akademike ne Holande, Gjermani dhe Finlande. Ne te gjitha keto vende kam prezantua r punime te caktuara nga Kosova dhe prezantim i qe kam dhene ne Dartmouth me temen“Kosova – e kaluara dhe sfidat per te ardhmen” eshte mirepritu r jashtezak onisht mire nga qarqet akademike dhe eshte prezantua r disa here ne Amerike, Kanada dhe ne Finlande.

Ne tetor te vitit te kaluar keni dhene nje prezantim ne Universit etin e Harvardit dhe keni qene ne panelin nderkombe tar te studentev e me rastin e kesaj ngjarje.Cfare eveniment i ka qene kjo dhe cfare keni prezantua r?

Fakulteti i Shendetit Publik i Universit etit te Harvardit cdo vit e organizon panelin nderkombe tar te quajtur “ Shtigjet per Praktiken e Shendetit Publik dhe Udheheqje s nga nje pikevesht rim nderkombe tar” .
Ne kete vit akademik Departame nti i Praktikes se Shendetit Publik i Universit etit me zgjodhi qe te jem ne panel dhe te jap nje prezentim me kete rast.
Prezantim i qe dhashe ka qene fokusuar ne gjendjen e paralufte s dhe pasluftes ne Kosove, me fokus ne sistemin shendetes or dhe ne masat qe do te mund te ndermerre n per permiresi min e spitaleve dhe sistemit shendetso r ne teresi atje. Mendoj se prezantim i eshte mirepritu r jashtezak onisht mire dhe ka zgjuar interesim ne mesin e profesore ve dhe studentev e te Harvardit si dhe mysafirve te pranishem ku ne te ardhmen mund te shohim gjera konkrete ne raport me planin e aksionit per veprime konkrete qe eshte prezantua r me kete rast.

Para dy muajsh ju e keni dhene edhe nje ligjerate ne Global Chat te Universit etit te Harvardit per sfidat e permiresi mit te sistemit shendetos or ne Kosove. Si eshte pritur ligjerata juaj ne mesin e kolegeve dhe mesimedhe nesve?

Global Chat eshte nje nga mundesite e jashtezak onshme te prezantim it ne Fakulteti n e Shendetit Publik te Universit etit te Harvardit dhe ne ate ligjerate i kam analizuar disa nga faktoret dhe sfidat e shumta me te cilat perballet sistemi shendetes or ne Kosove, ne vecanti ato qe kane te bejne me financimi n, rregullor et ligjore, edukimin shendetes or, trajtimin specialis tik si dhe ngritjen e sistemit te vlerave ne te cilat mjekesia funksiono n ne Kosove. Nga kjo ligjerate pati reagime mjaft pozitive si nga profesore t ashtu edhe nga koleget dhe ka pasur iniciativ a teper inkurajue se te cilat pritet te materiali zohen ne nje te ardhme te afert.

Perpos studimeve, ne cfare projekte te kerkimeve jeni i zotuar dhe mendoni qe te angazhoheni ne te ardhmen?

Para pak kohesh gjate pushimeve dimerore e kam perfundua r nje trajnim intensiv ne Qendren per Kontrolli n e Semundjev e - CDC (Centers for Disease Control) ne Atlanta mbi parandali min e helmimeve nga plumbi, i cili eshte dhene nga profesore t e Harvardit dhe ekspertet e CDC-se dhe perfshin punen praktike dhe arritjen e rezultate ve konkrete ne nje shtet te Amerikes, i cili ne rastin tim ka qene shteti Delaware. Mendoj se kjo ka qene shume relevante per mua si mjek, pasiqe helmimi nga plumbi ne rajonin e Mitrovice s ne Kosove ku gjendet miniera e Trepces eshte shume alarmante .
Gjithasht u kam filluar nje projekt kerkimi ne kuader te Departame ntit te Neurokiru rgjise ne Brigham and Women’s Hospital ketu ne Harvard ku se bashku me disa profesore te Fakulteti t te Shendetit Publik te Harvardit, neurokiru rget e ketij spitali dhe disa experte te jashtem do te fokusohem ne kerkimin dhe perpilimi n e nje kornize se si mund te krijohen kapacitet et mjekesore dhe ne vecanti ato kirurgjik e ne vendet e pasluftes qe gjenden ne tranzicio n sipas perspekti ves amerikane ne kualiteti n mjekesor dhe pergatitj en e kirurgeve te rinj.

Para disa javesh keni qene ne nje simpozium nderkombe tar ne Japoni. Cili ka qene qellimi I shkuarjes suaj dhe cfare pervojash moret atje?

Universit eti i Harvardit dhe Univesite ti i Tokyos kane organizua r nje simpozium nderkombe tar per shendetin publik dhe se bashku me 30 kolege te Harvardit kemi marre pjese ne kete ngjarje. Nder temat kryesore kane qene ndikimi I diskrimin imit social ne shendetin e popullesi se, pastaj jetegjate sia mesatare japoneze e cila eshte me e larta ne bote (87 vite) dhe faktoret qe ndikojne ne rritjen e jetegjate sise mesatare si dhe masat te cilat i ka ndermarre Japonia pas luftes se dyte boterore qe ne menyre te suksesshm e te ule shkallen e mortalite tit infantil dhe maternal, permasat e semundjev e infektive dhe shume ceshtje sanitare me ndikim te drejtperd rejte ne shendetin e popullesi se. Une mendoj se Japonia ne kete aspekt ka bere nje mrekulli dhe mund te merret si shembull nga shume vende qe jane goditur nga lufta, si dhe nga ne ne Kosove, se si duhet te behet riorganiz mi i shpejte dhe efikas qe brenda nje periudhe 50 vjecare te transform oje totalisht gjendjen e pergjiths hme te popullesi se nga nje gjendje e mjerueshm e ne ato me te mirat ne bote.
Gjate qendrimit ne Japoni mbajta dy ligjerata mbi sistemin shendetes or ne Kosove per dy Rotari Klube ne Tokyo dhe gjithasht u kam pasur rastin te takoj drejtoret mjekesore te JICA-s (Japanese Internati onal Cooperati on Agency) per te shikuar mundesine e trajnimit te disa ekspertev e kosovare ne fushen e mjekesise ne Japoni.
Cfare planesh keni per te ardhmen pasi ta mbaroni magjistat urėn nė Harvard, sepse shpesh ne media raportohe t se gjendja e sistemit shendetes or ne Kosovė dhe Shqiperi vlen per te deshiruar .

Me njohurite nga Magjistra tura e Shendetit Publik qe do te perfundoj e ne qershor deshiroj qe te jem ne gjendje qe te kombinoj shendetin publik qe fokusohet ne popullate n ne teresi dhe me punen klinike qe fokusohet ne pacientet individua le.
Pas magjistra tures deshiroj qe te specializ ohem ne neurokiru rgji dhe pastaj te kthehem ne Kosove qe te ushtroj kete profesion atje. Une mendoj se Sistemi Shendetes or ne Kosove eshte duke kaluar nje periudhe tranzicio ni dhe ne te ardhmen do te transform ohet ne nje sistem me legjislac ion tjeter dhe do te kete mekanizma egzekutiv, politika te mbrojtjes shendetes ore dhe edukim mjekesor sipas standarde ve perendimo re. Kjo kerkon shume pune dhe devotshme ri nga zyrtaret dhe mjeket ne Kosove dhe une shpresoj qe te jap kontribut in tim ne kete proces.

Ju vini nga njė familje e klases sė mesme nga Peja e Kosovės. Cfare mund tė na tregoni pėr femijerin e dhe familjen tuaj? Kush jane stimulues it e suksesit tuaj?

Qe nga femijeria me eshte dashur qe te punoj jashtezak onisht shume dhe ne kushte te veshtira qe te kisha suksese ne mesime. Kjo pune dhe keto perpjekje kane qene nje stimulim ne vetvehte dhe mendoj se kane luajtur nje rol te rendesish em ne suksesin e studimeve te mia ne Fakulteti n e Mjekesise ne Prishtine dhe ne krijimin e kapacitet eve te domosdors hme profesion ale qe te pranohem ne studime postdiplo mike ne Harvard.
Familja ime, ne vecanti prinderit e mi, kane qene nje mbeshtetj e e vazhduesh me gjate studimeve te mia. Ata me kane qendruar prane dhe stimuluar ne momente shume te veshtira dhe kritike neper te cilat Kosova dhe sistemi shkollor ka kaluar dhe per kete u jam shume mirenjohe s.
Gjithasht u, shume profesore te mij me kane motivuar dhe mbeshtetu r ne forma te ndryshme gjate studimeve dhe per kete ndihem shume falenderu es ndaj tyre.

Cili eshte sugjerimi juaj pėr diasporėn dhe mjeket shqiptare nė gjithė boten?

Porosia ime per koleget dhe ekspertet shqiptare eshte qe se bashku te perpiqemi qe te kontribuo jme per aq sa te kemi mundesi per shendetes ine ne trojet shqiptare dhe shkollimi n e kuadrove tona dhe ne te ardhmen te shikojme mundesine qe te kthehemi per te punuar ne vendin tone, pasiqe atje nevojat jane shume te medha.

Faleminde rit per intervisten Dr. Abazi!
Ishte kenaqesia ime Zonja Zylo!